Cykl zyciowy trzmieli

Rodziny trzmieli są znacznie mniej liczne niż u pszczoły miodnej. Także składają się z matki oraz od kilkudziesięciu do kilkuset robotnic. Cały rój zamiera jesienią, a zimują jedynie zapłodnione młode samice, które wychodzą z zimowli na początku kwietnia. Matki posiadają na nogach koszyczki, tak samo jak robotnice i początkowo po wyjściu z zimowli zajmują się zbieraniem pożywienia dla siebie, by dojrzały ich jajniki, a następnie wyszukują miejsce na założenie gniazda, same budują pierwsze komórki, zdobywają pokarm i karmią larwy .

Okres rozwoju od czasów złożenia przez matkę jaja, poprzez larwę, poczwarkę aż do dorosłej robotnicy wynosi 3 tygodnie. Po około 3 dniach robotnice są gotowe do zbierania pokarmu. Królowa początkowo także pomaga w pracy, lecz gdy zauważy stałość dostaw pokarmu, to pozostaje w gnieździe. Od tej pory zajmuje się tylko ogrzewaniem czerwia, składaniem jaj i karmieniem.

Liczebność całego roju zależy od warunków pogodowych, obfitości pokarmu, ale przede wszystkim od gatunku trzmiela. Z czasem gdy będzie wystarczająca ilość pokarmu każda partia czerwia dostaje go coraz więcej. Wygryzają się coraz większe robotnice, aż w końcu mogą być wychowywane samce (w czerwcu lub na początku lipca) oraz młode matki (w lipcu i sierpniu) rozwijające się z ostatnich zapłodnionych jaj starej królowej. Samce pojawiają się do końca istnienia rodziny. W większości pojawiają się z jaj składanych przez liczne w gnieździe robotnice trutówki. Po kilku dniach przebywania w gnieździe samce opuszczają rój i odbywają loty godowe. Pozostawiają one na wybranych roślinach i kamieniach kropelki wydzielin z gruczołów żuwaczkowych. Zapach zwabia samice i dochodzi do kopulacji. Samice po zapłodnieniu nie wracają do starego gniazda lecz znajduje sobie nowe miejsce na przezimowanie. Wygrzebują tunel, z komorą w której zapadają w odrętwienie i budzą się dopiero na wiosnę w następnym roku.

Stara matka umiera na przełomie sierpnia i września, robotnice zaś niedługo po niej. Samce pozostają żywe do końca jesieni. Zbierają nektar i pyłki z kwiatów na własne potrzeby, dlatego są dobrymi zapylaczami. Nocują głównie na kwiatach.